Mostrar mensagens com a etiqueta leksiku. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta leksiku. Mostrar todas as mensagens

2.11.11

Bilan & tarlado

Bo é/bu sta ke nen bilan...

Bilan é kenha ke ta kume txeu.

Kel minino bunito kontramas loro é pa poi tarlado, so fasi, kontra mal odjodo ku boka fede.

24.11.10

- Mangusa!

Mangusa, kal ke se si(g)nifikadu?

10.10.10

Daguma

Daguma, adj. sabidu. 1. El e daguma, el ta tra korbu obu na altura.

Kutumada...

- Non e ki bu merese un Katumada (kutumada)!

Katumada, n. kabesada. 1. N da-l un katumada ti rabida kangaluta. 2. Baka di nho djon ki tene-l asin, el rinka-l un katumada. 3. N ta dabu un katumadela...

Kangaluta, n. (do port. cambalhota), kanbriola. 1. Nu bai brinka kangaluta na rubera. 2. Nu bai rabida kanbriola na kel arvi la sin. (? rola un volta di 360º ki pe ta pasa riba kabesa).

Kanbriola, n, prinda kabesa pa baxu ku pe trankadu na ramu  di un arvi o otu suporti.

31.8.10

Palavra di kriolu...

Falupa; 1. Se barraka txalufa na dia ki txuba txobe.
Flupu;
Frupu, - el sai frupu (flupu)!
Kalapitxa
Katrisa, - 1. Bu ka pode ku el, bu ka meste katrisa mas di ki sin. 2. Ka bu katrisa es kuza e ka di bu alkansi, nunka mas bu ka ta txiga la si N ka djuda-u
Lufi, 1. El lufi-l faka na barriga; 2.* El lufi-l faka na kabesa.
Menhi-menhi, - nha odju fika ta menhi-menhi.
Tagoleza,
Txapu, 1. N da-l txapu (na mon=brasu), N pargunta-l: kel omi, ago e kumode?! 2. N txapu nun pedra...
Txulufu, - 1. el margudja txulufu...
Txuska, - 1. Minina bo e txuska... (atrivida?)
Trisidja, - 1. Ale-nu li na bixa ta trisidja pa 1 kilu di adju ki ka ten nun kau.

31.3.10

Boka Bedju: Stensãu Metaforika...

Boka bedju, n. 1. Boka sen denti.2. Mintrozu.Odja modi ki el ta nega, "boka bedju". Mos, bu ten boka bedju.

Boka Bedju, n.1. ruborba ( di LP revólver) arma, fabrikadu na Kabuverdi, pa diskonhesidus. Pulisia prende 28 boka bedju na sidadi di Praia.

Tradusãu: Pt. boca velha, Ing. Old mouth; Fr. ancienne embouchure; crioulo Haitiano ansyen bouch; filipino lumang bibig; Catalão antiga desembocadura

Prikiti...

N labanta prikiti pa N bai abri porta...
? N labantadi kadera prikiti ...
N Labanta di kama prikiti...
N labanta di txon prikiti...
Kantu N odja nha Patron ta ben N labanta prikiti...

Kudadu pa bu gufongu ka kema na braza/boradju...

Stroba-m...

Stroba-m, v. (estorvar, pt). inpidi, difikulta. 1. ka bu stroba-m di faze kuza ki mas N gosta. 2.Si bo bu ka kre, dixa-m. 3. es karu riba paseiu ta stroba-nu di pasa.

Stroberes??

30.3.10

Karundin

 Karundin, adj. m k korundin. 1. txipi. ki ka gosta di da. 2. dju. Es e gentis di rasa karundin. 3. kroku. El e ten mon kroku (fitxadu)! = ka gosta di da ≠ mon abertu, gosta di oferese...

Djori, adj. 1. ki ta txiga, lebi. Fazenda ka ta da un kamisa ki fari kalsa, e djori (=poku). Oji N faze kumida djori ka ta da pa parti pa tudu algen ki sta li.

Kapati,

- Kapati-l na ponta!

Kapati, v. 1. Dja N kapati-l na txopa. 2. Kapati, korta ou rukuti ku unha. 3. Kapati-l na txopa el ta da ramu... 4. Galinha dja ka(ba) kapati-l (dana). 5. "N ta kapati" - kume poku. Es kume, N ka mutu gosta del, mas N ta kapati-l un bokadin.

27.2.10

Trupika

Trupika, v. 1. Dja N trupika na palavra. 2. Kudaaadu! Kudadu pa bu ka trupika pamodi si bu trupika ki bu kai di la di riba so simiteriu ki ta bale-bu.

Trupika, v. 1. Nalgumas variantes do CCv é mesmo que  tropeçar em pt. Tropicar também é português... mas esse termo está reservado apenas ao "tropeçar de animais"... em especial gado cavalar... O cavalo tropicou...

Ratutida, Adj. (do pt. repetido) 1. Bu kre tudu kuza ratutidu.

Ratuti, v. (do pt. repetir) 1. Dja bu ratuti tres bes. Dja txiga!

24.2.10

Da-m un teta!

...
- In la, abo teta (ka) sta pididu mas!
A prupozitu di kel post li: N fika ta purgunta sobri sinifikadu di "teta". N fika ta buska otu signifikadu di "teta" . N atxa un, pois e, da-m un teta e un forma karinhozu di pidi mininus pikinoti, entri dos a tres anu, pa kunprimenta - fra mantenha!
Na Fogu, N ta lenbra Nha tenpu, kes gentis grandi ki ta poba borra di kanhotu na boka, entri denti ku djindjiba, antis di es pidiba nos un teta es ta leba parma o kosta di mon pa boka es ta linpa kes bokera i es ta trinka butxitxa: Es ta fra:- "da bu [tia ]un teta!" As ves du ta korre, sobritudu si ka tinha ningen grandi djuntu ku nos. Dja du sabeba ma e kel mon ki es linpa borra ki es ta linpaba nos el na kosta kaminza...
Nton, pa du ka fraba es mantenha, ora ki du odjaba es du ta ngatxaba.

Teta signifika trinka rostu i inkosta nos butxitxa, mas o menus duradu, na butxitxa di kenha ki sta pidi-nu "teta" ... - Ah sabidu!!! Deus ta fazebu omi (o ta dabu mudje!).
Oji nu ta obi, kuazi senpri. Ben kunprimenta, " ben da [ __ ] un beju!". En vez di Ben fra mantenha.
E klaru ki na post ki N faze referensia, teta ten otu leitura... Mas teta e senpri teta! El e karinhu, e amor i e pulsar di sentimentu maternal i... teta pode ser Mama o ubri, mas es dos ultimu nunka ka pode ser teta.

Teta na purtuges signifika "(...) depresiativamente glâmeas de alguns mamíferos ~ ÚBERE ... MONTÍCULO . Situação proveitosa usufruída por alguém. ~ MAMA"
Deskrioulizasãu kultural (?)"da-m un beju! da un beiju!
Tradução para Português : * da-me uma teta?

4.2.10

Txapu Txakoleta...

... dja pegadu maladru? Ta txoka! Nton, nes tera, sa ta txokadu na FOOTnote?

Desdi ki Tchalé lenbra-m des palabra eufemistiku "tchokóde" (dialetu so di sanbisenti?) ki  N sa ta pensa na un ekivalenti eufemistiku ki ta uzadu na Djargogu, nha tera, N ka rakorda di nenhun. ... Nnton na dialetu di Djargu e furta ku tudu se karga etimolojiku puru. Purtantu un atu abominavel! a- b- o- m -i -n- a-a-a- v- e-l.

- Sinhor, ora ki Nho abri boka ka nho fitxa oi! Ragili odju OMI, Fika mas e ku odju rangaliiiidu...

Es imaji sta pididu impistadu, na txoka, li na blogspot "Caboverdiano" pa da mas bida nes post.

3.2.10

Katxas i katxasiadu

Katxas, n. (do pt. cachaço)1. parti di riba di piskos. 2. Po-m na katxas i bu leba-m ku bo!

Katxas, adj. 1. Argen ki ta sigi kel otu di forma segu i ta sigi-l pa tudu ladu: fizikamenti i/o na se idiologia. 3. El e katxas di nho franu.
Nu mesti nota ma na na pt. popular e ta signika Arrogância, altivez, soberba.

Katxas, n. 1. matxu di porku. 2. porku ki ta sirbi bazikamenti pa kubri porku femia (porka). Nha porka dja kumensa ta pidi, inda bu tene kel katxas?


Katxasiadu, adj. ... sima bu sta katxasiadu na grogu li... 2. Visiadu= visuadu.

20.12.09

Vokabulariu : kanpu leksikal

Kanba, v. 1. Entra. Disaparse. El kanba tras di paredi dja ten kuazi tres ora, inda el ka parse. El kanba dentu kasa el fitxa porta 2. Ba, el kanba na skina gosi li. 3. Ngatxa. El kanba baxu kel ponti la.

Po (i), v.1. koloka. el tra saku di simentu di karu el po rumadu na txon. 2. Mete, el po karta na kureiu.

Mete, v. 1. Po(i). 2. El mete se kabesa na primeru di tudu. 3. Ka nhos mete nes asuntu, pamo es e di nos dos! 4. Kanba, kel mininu dja mete kaneka dentul poti.

Txuki, v. 1. Po. 2. El manda-m txuki. 2. Entra, el pidi-m pa N txuki.

Ruki, v. 1. Mete ku forsa ou a forsa. Es briga el ruki-l dedu na odju. 2. Ngana, el ruki-m dedu na odju, e ba se kaminhu. 3. Faze entra ku forsa. Kantu N da konta dja el rukiba mi el dja, N xinti ta dismaia. Nada N ka podeba faze.

Soti, v.
Lufi, v.
lakoti, v. 1. mete e grabata (garbata)

11.9.09

Matxafemia

Un nomi, un klasi, un valisãu susial i Deus.

E sin, tudu lingua ten un nomi pa da un kuzas sintidu. Si e ka omi i e ka mudjer enton e ??  . Na natureza tudu ten ki dadu un nomi,  ten ki klasifikadu, ki ser rumadu nun grupu i el ten ki se propi pratilera sosial,...  ku sinal + o ku sinal - . E dentu des mundu di diskriminasãu ki Matxafemia,  un minoria ki podu sinal - pa un maioria (negativu pamodi ten + pozitivu), purtantu, fika klasifikadu oji ku sinal - ma manhan sinal pode muda pa + + . Ten kazus di mudansa. Ago, te la...
(...)
Pamode, si e Deus ki faze-l si! Matxafemia (?). Regras ka ta pirmiti  matxu kore djuntu ku femia...
Undi ta fika es otu nomi/adijetivu bunitu inkluziva. Korida inkluziva?
Sosiedadi e txapatxapa i dizigual pa se natureza. Matxu, femia, matxafemia i *femiamatxu... Ripara, kada un kuza ten se individualidadi, kuazi senpri pur opozisãu. Trisizãu ka ta da!
- Ka ta da pur enkuantu...
Deus faze-nu tudu igual, mas odja ma tudu dedu na mon e ka igual. Logu, konsola bu bai ta spera bu ora txiga... mundu e di volta!

6.9.09

Sinonimus

Ndjerga, v. 1. pende.  El ndjerga baldi pa kabra bibe. 2. Ndjerga bu dixa-m pasa.

Ndjarga, n.1. koxa. el tra mininu di ndjarga bu diskansa un poku.  2. Da-l ku po na ndjarga. (do port 'ilharga').

1.9.09

Lingua ki nu ta papia ka ten eru ortografiku

Kriolu e kel Lingua ki kada un kauverdianu ta papia na se kumunidadi-ilha. I ninhun kauverdianu ka ta fla ma el meste interprete pa el konprende un falanti di Kauverdi borta rodondu. Naturalmenti ki kada ilha ten se palavras i spresons vernakulas ma ki ka ta inpidi komunikason pamodi kuazi tudu palavra di kriolu di Kauverdi ten se origen na leksiku purtuges. I jeralmenti, kada palavra di purtuges ki entra na lingua kriolu sufri algun tipu di 'metamorfoze' , ker dizer, el modifika narguns kazu na forma funetiku, notus na morfolojia, na semantika i na prusesus fonolojikus varius, ki inda ka sta studadu di forma global i sistematiku. Nu entantu, nun observason, ainda ki enpiriku, di leksiku di kriolu e vizivel ki es metamorfozi referidu obdese algun regularidadi. Na kriolu di Fogu, pur izenplu, palavras di purtuges sima planta>pranta, plano>pranu ... palavras di purtuges undi sta 'pl' pasa pa 'pr' di forma sistematiku. Es prusesu ka kontise na kriolu di Santiagu. Kontise otus. (...)
Un mesmu palavra di purtuges rabenta na kriolu en dos o mas forma, mas kada un di kes forma rezultanti konserva kuazi senpri ku un marka di origen. Na izenplu a sigir es marka e 'go'.
Agora pasa pa kriolu, transmitidu oralmenti i el sofre varius alterasons, ago, gora, go. Tanbe ten muitu a ver ku palavra agora  kes palavra li: gosin, gosi li, grinha sin, gorinha sin, gora go. Kada un di kes termu li ten se kontestu di uzu na komunikason:
P: Kuze ki Ze sta na el?
R 1. Agora el sta kume.
R2. Ago el sta kume.
R3.(?) gora el sta kume.
R4. *go el sta kume.
R5. Gora go el kaba di kume. *
R5.1. gorago el kaba di kume.
R6. *Gora el kaba di kume.

Tanbe rasposta pode ser:
R7. Gosi el sta kume.
R8. Gosi (li) el sta kume.
R9. Gosin  el sta kume.
R10. Gosin (li) el sta kume.
R10. *Gora li el sta kume.
R1 - R11 e un konjuntu di rasposta ku forma ki ten sentidu di agora adverbial. E klaru ki falantis di kriolu pode faze mas frazis ku agora i ses variantis... ki sentidu e similhanti.
Si nu kre skrebe kriolu ki nu ta papia ku alfabetu kauverdianu, nun skrita funetiku, nu debi skrebe kel forma ki nu ta fla. Pois, si kel frazi ki nu ta fla na kumunikason oral e gramatikal, si nu skrebe-l el ten di kunpri se funson tanbe.
Kantu palavra ten R5? 6.
kantu palavra ten R5.1? 5. Tantu faz skrebe 'gora go'  o 'gorago'? Ku ki autoridadi nu pode disidi ma nu ten un o dos palavra?
Skrebe Lingua di un Stadu Nason e ka skrebe un di se dialetu nen varianti. Fatoris sosiais ta (pode) determina ki un di kes dialetu ta ganha maior reprezentason i konsekuentimenti e ta atinji statutu di Lingua Nasional, ma sen diskriminason di restantis.
Un Lingua Nasional ta sta senpri en (re)konstrusãu. I sa ta faze falta un planifikasãu linguistiku.

28.8.09

Obu e ka mesmu ovu?

N ler bu blogi… Abo na kriolu ka ta fradu ‘sanduixi’.
- Nton kel kusa kume fetu ku pon kortadu na meiu ku obu streladu dentu del modi ki ta txumadu?”
- Sandis di ovu.
- Sandis di Obu?! Sanduixi di obu sta eradu?
- N ka sabe si sta eradu. N sabe ma gosi ka sa ta fradu “obu” , gosi tudu algen ta fra e ovu , purtantu  sandis_  di_ ovu. Obu, palu menus na Praia, e otu kuza... I e ka ta fradu.
                                      
 Kriolu ten txeu pa nprenha Kauverdianu