28.2.10

Mundu Solidariu...

... puder di natureza!

"O último balanço aumentou para 400 o número de mortos em resultado do sismo de magnitude 8,8 que abalou sábado o Chile, segundo dados divulgados pelo Gabinete Nacional de Emergência local (....)

Skrebe ... silba... palavra...frazi... testu... Leitura.

Sabedu, ora ki argen ta skrebe, di fatu, el e obrigatoriamenti primeru leitor, mas komu el ta skrebe pa otu leitoris, el debe skrebe di "forma normativu" ... pamodi e nes forma ki tudo otus leitoris Kv ta ler el midjor; inda ki alfabetizadu na Pt o na otu lingua.
Es testu, ki leitor pode ler na integra si karega riba des parti ki sta sitadu, sta skrebedu "sugundu konvensãu alupekiana" na un varianti idioletal di kriolu-kriol-kiriol i el ten arguns palavra ku silba sen vugal. So es izenplu:
1. No-t, = NO-TI
2. Fo-g= FO-GU
3.ti-tl = TI-TLU
4. ten-p= TEN-PU
5. mni-nén-sa= MNI-NEN-SA

Ago, sera ki kes palavra ka podeba ser skritu di forma ki tudu nos ta ler? Podeba, Sin Sinhor! Objetivu di skrita alfabetiku e pode ser lidu pa otu leitor alfabetizadu. (...)
Lonji di mi kre inpoi regra di skrita a un falanti di kriolu suma mi. Mas izisti universais linguistiku, istu e, kuzas prinsipiu geral ki tudu Lingua ten. Pur izenplu, [kuazi(?)] tudu Lingua papiadu na Mundu, ten nukliu silabiku(mas o menus audivel). Ker dizer, un Silba ten di ten vugal. Silba ki ka ten vugal ! Ten silba sen vugal?

Si du ta fra [tlifon] /[tlifoni] du pode skrebe tlifoni e na fala/leitura el pode ten kes dos produsãu ki ki en nada ta afeta konprensãu di nos ovinti. Nen ka ta obriga leitor produzi kel son final [i] nen na kadeia faladu nen na kadeia di leitura...

Skrita normativu ka pode ser idioletal. Leitura i fala pode ser, ten mesmu di ser. Dja du sabe pamodi.

Otu kuza ki sta nes testu e ripresentasãu grafika di son [ʃ] i [s] ora ku grafema "x" ora ku "s". Klaru "x" na final di palavra, o nau, ki pode serba ripresentadu pa "s". Sima na palavra:

1. Ex livr= es livru
2. Fuska, fuska (nes varianti idioletal ka podeba ser "fuxka, fuxka" sima el skrebe "Ex livr"). Pamode?
3. Ex e un titl k t fazê nox, ... = es e un titlu ki ta faze nos, ...
4. so tinha algunx poxt... = so tinha alguns post...
5. y riuní na pónta d xkina pa kontá xtória... = i riuni na ponta di skina pa konta storia...

Nes kazu apontadu (1, 2, 3, 4 i 5) ortografia di palavra pode serba so ku "s" o so ku "x" i leitor pode iventualmenti faze se leitura ku son [s] o ku son [ʃ] o ku son [ʓ]. Istu, na midida ki dja sabedu ma na ta fala nu ta obi di falantis Kv kes tres son pusivel, kralu, na kontestu spesifiku. Purtantu, ortografia normativu ka pode seta kes dos letra ki ka ta muda palavra na se signifikadu, sigundu prinsipius alupekiana.

Ora, komu nu kre un skrita di LKv nasional pa tudu alfabetizadu nasional ler i konprende-nu... ten di ten sedensia idioletal pa du pode ten un skrita normativu di idioma nasional, ki alfabetizadus na LKv pode prende ler sigundu se manera idioletal-socioletal di papia.

PS: Leitor, di bons intenson simiteriu sta xeiu!

27.2.10

Trupika

Trupika, v. 1. Dja N trupika na palavra. 2. Kudaaadu! Kudadu pa bu ka trupika pamodi si bu trupika ki bu kai di la di riba so simiteriu ki ta bale-bu.

Trupika, v. 1. Nalgumas variantes do CCv é mesmo que  tropeçar em pt. Tropicar também é português... mas esse termo está reservado apenas ao "tropeçar de animais"... em especial gado cavalar... O cavalo tropicou...

Ratutida, Adj. (do pt. repetido) 1. Bu kre tudu kuza ratutidu.

Ratuti, v. (do pt. repetir) 1. Dja bu ratuti tres bes. Dja txiga!

25.2.10

Real Bilinguismo ...

"Afirmação da Língua Nacional: A construção de um real bilinguismo em Cabo Verde é uma exigência do valor histórico, social, cultural, patrimonial e sentimental das duas principais línguas da nossa vivência antropológica: a Cabo-verdiana e a Portuguesa. Assim, o Governo, com base na Resolução nº 48/2005, de 14 de Novembro, e na esteira do anterior Programa do Governo, continuará a «aprofundar a política de promoção e valorização da língua cabo-verdiana tendo em vista a sua oficialização. Em concomitância, tomará, igualmente, medidas no sentido de fazer com que o País caminhe, progressivamente, para um bilinguismo assumido».
O Governo, antes do fim da Legislatura e tendo construído um consenso alargado para a revisão constitucional, deverá apresentar à Assembleia Nacional a proposta da Oficialização da Língua Cabo-verdiana." IN PROGRAMA DO GOVERNO PARA A VII LEGISLATURA 2006 – 2011.
... E a Planificação Linguística?

24.2.10

...Boka l mundu? ka ten mas!

Mudjer,

- Ei kudadu! "na kobon ten gatu na kutelu ten falili (fransedju)". Espresãu ki ta uzada un bes na siginti situasan:
Si mudjer kanba na kobon ku omi.

Si el sta sakedu ku omi na kutelu (lugar ki tudu argen ta odja-l) el ta frada: na kutelu ten falili (lingua di argen~ boka di mundu). konsedju: Libra di boka-l mundu!

-Nha(o) da-m benson!
R: Deus ta libra-bu di boka l mundu.

Mudjer era suma galinha, nen kobon nen kutelu...El tenba ki deta sedu (lugar di mudje era dentu l kaza).

Guvernu: Promovidu a Ministru di Edukasãu & Ex-Ministrus

Ex-Ministru di Edukasãu i Ensinu Superior
Ex-Minisru di Kultura

Da-m un teta!

...
- In la, abo teta (ka) sta pididu mas!
A prupozitu di kel post li: N fika ta purgunta sobri sinifikadu di "teta". N fika ta buska otu signifikadu di "teta" . N atxa un, pois e, da-m un teta e un forma karinhozu di pidi mininus pikinoti, entri dos a tres anu, pa kunprimenta - fra mantenha!
Na Fogu, N ta lenbra Nha tenpu, kes gentis grandi ki ta poba borra di kanhotu na boka, entri denti ku djindjiba, antis di es pidiba nos un teta es ta leba parma o kosta di mon pa boka es ta linpa kes bokera i es ta trinka butxitxa: Es ta fra:- "da bu [tia ]un teta!" As ves du ta korre, sobritudu si ka tinha ningen grandi djuntu ku nos. Dja du sabeba ma e kel mon ki es linpa borra ki es ta linpaba nos el na kosta kaminza...
Nton, pa du ka fraba es mantenha, ora ki du odjaba es du ta ngatxaba.

Teta signifika trinka rostu i inkosta nos butxitxa, mas o menus duradu, na butxitxa di kenha ki sta pidi-nu "teta" ... - Ah sabidu!!! Deus ta fazebu omi (o ta dabu mudje!).
Oji nu ta obi, kuazi senpri. Ben kunprimenta, " ben da [ __ ] un beju!". En vez di Ben fra mantenha.
E klaru ki na post ki N faze referensia, teta ten otu leitura... Mas teta e senpri teta! El e karinhu, e amor i e pulsar di sentimentu maternal i... teta pode ser Mama o ubri, mas es dos ultimu nunka ka pode ser teta.

Teta na purtuges signifika "(...) depresiativamente glâmeas de alguns mamíferos ~ ÚBERE ... MONTÍCULO . Situação proveitosa usufruída por alguém. ~ MAMA"
Deskrioulizasãu kultural (?)"da-m un beju! da un beiju!
Tradução para Português : * da-me uma teta?