30.5.10

Si kriolu e ka Bunitu kapa-m ku fakal karisu!

Ka bu lamenta anti l FAZE:

"Ago, dispos di FAZE o perna l po o korenti di oru".

- Papa kenti bu ta kume-l di borta!

29.5.10

Si kriolu e ka bunitu kapa-m ku faka l karisu!

1. Sai di balai kanba na pilon.

2. Si bentu leba pilon ki fari balai/ Si bentu leba pilon ka bu purgunta pa bala.

3. Firida na rostu ka ta mostradu.

4. Mi ku bo e nhapu ku nha poto, mixa bu pista-m kutotu pa N mixa tanbe...

5. Mi ku bo e sima (suma) tapu ku banganha.

6. Ale-m li sima barata, drumi (durmi) na paredi manxe dentu agu-xuxu.

7. Di odju pa oredja e kuatu dedu... tuma kudadu bu leba sintidu.

8. Ami ku mi nau... si bu ta atxa-l, ben tardi ser sukur ben pretu!

9. Pa ami bu pode spera detadu!

28.5.10

Skrebe un Kriolu: FonoLOJIKU o EtimoLÓGICO?


Karu leitor: ami dja-m dura ta skrebe Lingua ki N ta papia ku bazi na regras di Alfabetu Kabuverdianu (AK) : FonoLOJIKU publikadu pur DL di___/ 2009. Ma N ta viola un di se bazi ki e asentuasãu grafiku. N ta skrebe nha Kriolu sen asentu grafiku, pamodi N ta difende ma el e disnesesariu.
I dja-m skrebe narguns post publikadu, ma mi tantu fas skrebe lingua ki N ta papia ku bazi na AK “fonoLOJIKU” o ku bazi “etimoLOGICO”.
Ami, au kontrariu di arguns "alupekistas" - ki na difeza/inpozisãu di skrita di un karkel Kriolu ta fra ma “fonoLOJIKU”, e midjor pamodi se skrita e “LOJIKU”, N ta difende ma skrita “etimoLÓGICO” e tanbe el “LOGICO”… so ki se LÓGICA di skrita sta na se “étimo”, ki e di Lingua Purtuges, sobritudu. Purtantu, karkel di kes forma di skrebe ki “skrebedor” di Kriolu skodje e LOJIKU/LOGICO, desdi ki sosializadu i padronizadu pa tudu algen skrebe un Lingua Nasional. Naturalmenti, Lingua di Kabuverdi sera nomiadu di Lingua K(c)abuverdiana.
Nu meste da tenpu un Tenpu, ma mi e di kes ki ta difende sosializasãu i inplementasãu di ensinu-aprendizaji di Lingua Kabuverdiana na tudu teritoriu nasional ku bazi nun planu Linguistiku Bilingi.
So ki sima sta ka pode fika!
Dispos des informasãu/sklaresimentu, karu Leredor, dia ki un Guvernu di Kabuverdi ofisializa, midjor sosializa, “skrita padrãu di LKv” na tudu Skola di Kabuverdi, “fonoLOJIKU” o “etimoloGIKO”, ami N sta prontu pa sigi es skrita normativa. Te la… N ta kontinua ta skrebe nha Kriolu di forma ki sta “dikretadu”, i o ki sta en vigor. Pamode N ten nesesidadi di rajista "es nos lingua-kultura oral pa ka perde mas di ki sin" . Ka bu totxa-m! (anglisismu(?) dont touch me!)

I mas, nu meste iduka i sosializa lingua-kultura ki nu ta papia na Skola: prezerva nos identidadi.
E na Skola ki ta nxinadu, ta prendedu i ta socializadu forma di tratamentu. Enfin, ta nxinadu-idukadu na Lingua-padrãu na se forma consideradu kuretu pa kumunidadi di fala/skrita. Enkuantu nu ka faze kel li nu ka ten lijitimidadi pa nu kobra nada.

Dibati ten di kontinua!

26.5.10

Du ten Leitor di LKv?


"Não é a língua que faz os homens, mas são os homens que fazem a língua"
Fernão de Oliveira, 1536,
Gramática da Línguagem Portuguesa

Si di faktu na ta papia bu kriolu bu ka ta da eru, na ta skrebe kel kuza ki bu ta pensa [na LKv o otu Lingua] eru ten di sta senpri prizenti, el ta faze di skrita: Si ki bu ka da eru ortografiku [so pamo skrita e fonoLOGIKU?], bu pode da eru sintatiku, bu pode da eru semantiku, bu pode da eru pragmatiku… Tudu kes li e pamodi eru ka sta na falanti el e sta na GRAMATIKA.

Normalmenti kriansa (di un Nasãu livri i indipendenti) ta kumesa ta prende (no sentido de aquisição) un lingua natural, LM, na seiu di familia i el ta kontinua prende-l na kumunidadi di fala i el ta kanba ku el na Skola. Li ta nxinadu-prendedu LM (oral/skritu) na se vertenti padronizadu, istu e, preskritivu.

Tudu argen sabe ma prende Skrebe un Lingua, di un modu jeral, ta ser fetu e na Skola. Li, Lingua di komunidadi (oral) ta pasa ta ser tanbe fiksadu na papel sigundu determinadus prinsipiu i regra. Purtantu, “alunu” ta kumesa ta prende espresa se pensamentu forma skrebedu tanbe, ku regras di kuresãu predifinidu. Istu, na pais undi ki LM e prumeru Lingua di ensinu-aprendizaji.

Na Kabuverdi LM “ta fika(ba) na porta di Skola”, un faktu!?... faktu historiku. I te inda na Kabuverdi kriansas ka ta nxinadu skrebe-ler na se LM - nen na skrita etimoLOJIKU nen fonoLOJIKU.

Sendu asin, en prinsipi, du pode fra ma ka ten Leitor di LKv. Du sabe ma ten Skritor-Leredor di un Kriolu ki el propi el ta skrebe i na fin el ta ler. Mas so kel li ka ta da pa justifika es rasposta ki autor ta da un kumentarista, N ta sita un parti del: “Karu amigu Pedro V, es artigu foi skritu na Kriolu ki e nos lingua matérnu, pa fasilita kumunikason ku nha povu kabuverdianu. N podeba skrebe-l na ingles, má kumunikason ta fikaba más difísil pamodi só kabuverdianus ki sabe lé ingles ki ta ntendeba (…)” a propozitu di es artigu di opiniãu li.

Dibati ten di kontinua... dja go, sen burindadi!

25.5.10

Bu Pode Kanta di Galu, ma...


Lingua ki ta leba Kultura...di un Nasãu.
Kel Li e ka mintida, Sumara kes ditadu (piada) popular:
1.Lingua ki nbarka pe;
2. Papa kenti ta kumedu di borta;
3. Kaminhu londji ta andadu di bespa;
4. Sukuru pretu ta spera Lua;
5. Dodu ta spera fradu Sabidu ta panha na konbersu

PRAIA: BELA VISTA!

Construções Espontâneas, e as consequências ainda estão por equacionar...

22.5.10

1818: Aversão à Nação ou à Lp?

“(…) Na mesma Índia, tendo também a sua língua particular do país todos falam português, que se entende muito bem, porém em Cabo Verde nem para se entenderem a falar.
A língua francesa falam-na alguns, a inglesa todos em geral à excepção somente de algum escravo boçal. Ora eles só não falam a língua da Nação que os domina senão também a não entendem, o que parece que implica, e quase se conhece alguma aversão à Nação portuguesa, quando pelo contrário aos estrangeiros abraçam, e estão prontos a falar-lhes e dar-lhes tudo, tudo quanto lhes pedem.
Eis aqui o motivo por que não entendem, ou dizem que ignoram as Reais Leis do nosso Rei, e por isto também que quase zombam dos governadores, e a tropa portuguesa não a podem ver.”

LUCAS DE SENNA, Manuel Roiz. 1818. Dissertação Sobre as Ilhas de Cabo Verde 1818. Men Martins. Portugal. 1987