17.5.09

Publisidadi abuzivu? Nãu. Nu ta fika so na Linguaji pulisitariu.

Leredoris, ka konfundi! Nen pa ka poi konfuson... es post ka ten maldadi, e so purguntas????? y pargunta ka ta ofendi!

N publika es post li na Kauverdianu.blogspot.com na marsu, N sa ta torna txumal a prupozitu des kartas publisitariu di post anterior, ki ta mostra tres amigus (sen ninhun amiga ...) filis da vida ta mostra " Curti ku amigos é natural"

Ago si nu traduzi es mensaji publisitariu pa tudu varianti dialetal? Leredoris pode faze ses pruposta di traduson pa N manda pa Konpal. E kapaz des da premi. Es kartas sta na tudu ilha di Kauverdi? Na Sanbisenti el debe sta... kal ki e textu? Na Sanbisenti parzen ma[´ku]= y não o equivalente portugês . Nhos pode skalese-m?

E "Cu","ku" o "polpa"

-Escrever na “Língua Caboverdiana”

Txiga pra la. Sem paixão nem fundamentalismos…


Em português e fizer uma leitura em “voz alta” de um texto qualquer ouvirá o inúmeros [ku]. Naturalmente porque a nossa língua materna - variantes de Sotavento e falizmente!, - e a nossa língua lexificadora também têm muitos [ku].
O uso do termo ” ou se quiser são muito frequentes no Caboverdiano: a) mi ku bo…/mi cu bo…, “=mi ma bo…” b) ba(i) ku mi/ ba(i) cu mi “=ba(i) ma mi” c) nase pa tras ; metaforicamente só pode ser [´ku], d) ago, ba brinka ku bu boneka! - Dixa papa trabadja. Sin!? Estes são apenas alguns exemplos de situações em que os falantes usam o referido termo.
Para mais ou menos confirmar, fiz uma mini-pesquisa em vários artigos de Zizim Figueira (desde já soberbos artigos esses) e de Valdemar Pereira (igualmente, mas com pouco tempo de casa), publicados aqui no Liberal, e verifiquei (verifica-se) que nas suas escritas eles não utilizaram o termo . Não o utilizam uma única vez.
Facto: na variante dos citados autores esse termo equivale a palavra . Este “mi ma bo” que nos morna e nos sacode.

Reparem, comparativamente, o Crioulo de Barlavento essas expressões são um “miminho”. Um que não é agressivo nem agreste.

Enfim, diferentemente do grande António Lobo Antunes, com o seu Fado Alexandrino na p. 39 «à noite voltavas-me o cu e adormecias». No Crioulo de Barlavento o não se escreve e com razão, é um verbo que nos faz viajar...

“ (…) Nem ca boses conta ma ove na polpa de gelinha!”

- Eis Uma Língua com Educação!

Pamodi nu ka pode Kurti ku nos amigus ?



-Djago nhos kurti ku moderason!

11.5.09

Enton alupec biradu txakota pur kulpa di kenha?

Kauverdi ten Linguistas pa kuze?...

A Semana online: "O debate, o primeiro de um ciclo, e que partiu da posição de três oradores, Viriato Barros, Celso e Cecílio Nunes, teve calorosa participação. Celeste Correia, Celina Pereira, José Luís Hopffer Almada eram visíveis entre outras figuras conhecidas nesta associação."

Ben, ora ki Djabakosu ka pode mas ta txumadu mediku pa pripara atestadu di obitu

10.5.09

Mas Ruidu? Nãu. Obrigadu!

Rasposta, Komu si algun menbro di Guvernu tivesi ditu ki el kre inpoi un determinadu varianti: "Qual é a posição da UCID em relação à oficialização do crioulo no âmbito da revisão constitucional?O crioulo deverá ser a nossa língua nacional. Aqui não há sombras de dúvidas. Agora, o Governo terá que dizer claramente à população, ‘nós vamos ter o crioulo, mas que cada ilha tenha a sua variante'. Não se vai querer impor ao mindelense o crioulo de Santo Antão. Não se vai querer impor ao santatonense o crioulo de S. Nicolau, e não se vai querer impor, ao homem do Fogo o crioulo de Santiago. Eu penso que se ficar claro que o crioulo é uma língua nacional, nas suas várias variantes, nenhum cabo-verdiano estará contra a implementação do crioulo como língua nacional. Agora, se se quiser impor uma determinada variante do crioulo às outras ilhas, penso que aí nós poderemos ter algum problema social. Mas penso que o Governo estará atento, os linguistas também estarão atentos e irão encontrar a solução possível para que todos nós continuemos a falar o crioulo, cada uma na sua variante, porque entendemos bem quer o crioulo de Santiago, quer o crioulo de S. Vicente, de S. Nicolau, de Santo Antão à Brava. Penso que essa questão cultural e histórica deverá manter-se, sem pretensão de o Governo querer impor uma determinada variante. Impondo uma variante, o Governo terá que assumir as consequências que daí poderão advir."

Es rasposta de A.M ta dexa subentendidu ma guvernu kre/deseja ki tudu ilha pasa ta papia "un varianti en detrimentu di otu" suma si isu fosi pusivel. Pois, e ka pusivel seguramenti nen di li a 100 anu. Pur isu me, ninhun guvernu ka ten ki splika povu "nós vamos ter o criolo" pamodi i)povu dja sabe ma el ten un krioulu ki e ta papia na se kumunidadi... ki el nasi el atxa bedju na tenpu; ii)Kauverdianu di tudu y kada un di es ilha abitadu y na diaspora sabe ma el e ta papia un kriolu ki tudu se konpatriota ta intnde. Pur izenplu, un natural di Fogu to ki el txiga Praia o Sanvisenti na nagosiu o di sirbisu, el ta sinti ki es ta envolvidu pa "un falar diferenti" asin komu, un forma diferenti di sta/konporta na kuminidadi... ma e ka meste interpreti... iii)E mas, un kauverdianu ora ki kunprimenta se konpatriota el ta fika logu ta sabe, mas ou menus, di undi e natural se interlokutor... deduson na forma di fala/papia/dize/falá.(tudu nos ten konpitensia natural di deduzi naturalidadi di un falanti atraves da fala, es ta kontisi na tudu lingua artikuladu y, es, ka meste xinadu na skola).

Ora, Kauverdianus ten konsiensia ma na interason verbal entri falantis di ilhas diferenti ta ten troka di palavras, di spresãu y di olhar, es ta sinti nesesidadi di sabe interpreta-s y pa isu, el ta pargunta o ki for kazu. Tudu leredoris des testu pode odja un argen di Fogu na Santiagu ta tenta fala badiu/Praia pa el pode integra midjor na kumunidadi, argen di Sanvisenti/barlaventu ta integra "lebi" as ves nu ta pensa ma es e imigranti. Ten duvida, kantu raformadu natural di Barlaventu ki ta mora na Santiagu?
Nu ta txoma atenson sobretudu pa kenha "ke di kontra so pamode e kontra y txau" pa un izenplu klaru, pamode ki Guvernu ka pode mostra, kontra mas inpoi"un kiriolu" ki debe ser faladu a un karkel falanti na territoriu nasional kal varianti kel debe papia,di Xines ki sta spadjadu pa tudu ilha. Na Fogu es ta papia suma argen di Fogu, Na kova Figera suma argen di Kova Figera, Na Praia suma algen di Praia, na Somada suma algen di Somada. Na Sanbisenti e Kumo?

Ben, kuza ki tudu falanti meste poi na se kabesa e ki kauverdianu dja pasa ofisialmenti ta ser Lingua Nasional(pur dikretu-lei)y na konstuisãu.
Sosiadadi Kauverdiana sta divididu pamodi argen sklaresidu kre pasa un mensaji diferenti di kel ki Guvernu kre pasa. Guvernu kre ki Lingua ki kada kumunidadi ta papia pasa ta ser skrebedu ku "leis di alupec"... alupec e un studu ki konklui ma midjo manera di skrebe Lingua Kauverdiana pa tudu Kauverdianu le y intende debe pasa pa uzu di un ortografia uniku di son ki falanti di kada kumunidadi ta produzi.

Kenha ke kontra uzu di alupec, ki refleti un izenplu, testus skrebedu na kriolu varianti di Sanvisente di un grandi kontador di storias mindelensis José Figueira, Jr ki tudu simana ta publika na Liberal, di un tenpu a es parti, ku un artigu di opinion di Nuno Ferro Marques tanbe skrebedu na mesmu varianti (uniku te gosi)y ki tra se popri konkluson. Ma e dezejavel ki un memu varianti ten na se skrita markas individual a nivel di ortografia?

Pa konklui, Gentis, Lingua faladu e un organismu vivu ku autonomia, el ta faze se propi perkursu... nos ke falantis nu pode analiza-l, eduka-l, konpo-l ku objetivu uniku ke di sirbi-nu na komunikason susial... Y sen RUIDU.

Ei Sinhor, si argun kuza sta mal e pa konpo pamodi suma sta ka pode fika.

8.5.09

- Napoleão!

Ora ki un Kapitãu ta skrebe y ta publika artigus di opinion di generu:

"Nos EUA alguns professores caíram na tentativa de induzir aos alunos para escreverem no crioulo de Santiago e, inclusive, influenciar apresentadores da Rádio e Televisão a utilizarem o crioulo (ALUPEC) de Santiago, uma vez que é maioria em Cabo-Verde. Mas, sendo a comunidade cabo-verdiana nos EUA, de maioria foguense, deve-se pautar pela cultura já instalada e evitar golpes culturais como método de imposição." y el ta resebe di ses leredoris kumentarius suavis, ma desfundamentadu... debe tenba tanbe kumentarius krosku ma di argumentason finu-sientifiku (es nu ka ta publika-l ... desculpe es e injuria y difamason di kolunista sob kapa di anonimatu, nu ka ta publika-l, nu ta guarda-l si mas tardi, enfim, para un nunka si sabe!)
kumentariu suave suma es di di José Figueira, Junior (agora Senior), autor di Storias Mindelensis ki N gosta Txeu y ki N ta le senpri ( N ten alguns kopi paisti) ta brinda-l senpri na kumesu - "Bravo Napoleão! ta invoka-m es imajen di livru di BONAPARTE riba di se kabalu branku...

- "Dja ago, di ki kor kabalu branku di Napoleon?),

Es sa ta provoka tudu prusoris " di baxul pe" ku es " alguns professores".

A prupozitu ken e es "..alguns professores..." ses ten nomi, poi ses nomi ku ses kurikulu, ki e pa nu fika ta sabe ki kalibri di prusoris nhos tene la na Merka ta N xina minis kauverdianu. Ka bali pena nho sa ta akuza um Clase Profisional ku bazi na determinanti indifinidu... so pamode nho kre manda un bujarda kontra "bilda di odju" di MV e ses kunpanhantis. Kapitãu e feiu!


Pa Napoleão tenta informa kuse ki e alupec ki guvernu aprova en dikretu-lei y dipos el ta matuta na:

1. Será ki formason akademika di kes dotoris (na Linguistika) ku difesa di tezis na Fransa, Purtugal, Brazil... ka ta konta? Foi es ki propoi a.l.u.p.e.c. es e inkonpitenti? Na kuse?

2. Otu, Kapitãu e postu di FAR, nes kazu = strelas ku luas txeu bes ta botadu riba di unbru di un kandidatu pamodi dja txiga tenpu,ets e tal... sigundu regulamentu di FAR o e ka sime? Se ka sime, N ka ofende. - Kada galu na se montanha!

7.5.09

ÊS TI TA DVORÁ ATÊ SÔDAD D´NÔS TERRA

Liberal Online - Colunistas - ÊS TI TA DVORÁ ATÊ SÔDAD D´NÔS TERRA: "´sê casa. Hoje fui un hôm, má ta custmá ser piôr, quase sempr ta juntá quát bandid cóntra un amdjêr, ora q´sê cómpra na mon, ora q´sês fidje dód mon, seis ou sete hora da tarde, na sês camim d´casa. Há dias, plícia ptá mon nuns rapaz. Mim má nha fidje tava ta escuá d´un táxi, un pdil p´êl torná entrá"

Sinonimus y Signifikadus

Kanba, v. 1. Entra. Disaparse. El kanba tras di paredi dja ten kuazi tres ora, inda el ka parse. El kanba dentu kasa el fitxa porta 2. Ba, el kanba na skina gosi li. 3. Ngatxa. El kanba baxu kel ponti la.

Po, v.1. koloka. el tra saku di simentu di karu el po rumadu na txon. 2. Mete, el po karta na kureiu.

Mete, v. 1. Po. 2. El mete se kabesa na primeru di tudu. 3. Ka nhos mete nes asuntu, pamo es e di nos dos! 4. Kanba, kel mininu dja mete kaneka dentul poti.

Txuki, v. 1. Po. 2. El manda-m txuki. 2. Entra, el pidi-m pa N txuki.

Ruki, v. 1. Meti ku forsa ou a forsa. Es briga el ruki-l dedu na odju. 2. Ngana, el ruki-m dedu na odju, e ba se kaminhu. 3. Faze entra ku forsa. Kantu N da konta dja el rukiba mi el dja, N xinti ta dismaia. Nada N ka podeba faze.